{"id":10768,"date":"2018-05-06T22:52:07","date_gmt":"2018-05-06T20:52:07","guid":{"rendered":"http:\/\/terazprudnik.pl\/?p=10768"},"modified":"2018-05-06T22:52:07","modified_gmt":"2018-05-06T20:52:07","slug":"gryzow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/anekstp.webd.pl\/wordpress\/2018\/05\/gryzow\/","title":{"rendered":"Projekt Mauerberg \u2013 Zamek Gry\u017c\u00f3w (cz. 2): Kto zbudowa\u0142 zamek?"},"content":{"rendered":"

Ruiny zamku Mauerberg ko\u0142o Piorunkowic kryj\u0105 wiele tajemnic. Jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych jest to, kto i kiedy zbudowa\u0142 \u015bredniowieczn\u0105 twierdz\u0119.<\/strong><\/p>\n

Mury gry\u017cowskiego zamku musia\u0142y robi\u0107 wra\u017cenie na podr\u00f3\u017cnych zmierzaj\u0105cych z Nysy w kierunku Prudnika i dalej Opawy. Wznosz\u0105ca si\u0119 nad grz\u0105sk\u0105 dolin\u0105 \u015acinawy Niemodli\u0144skiej twierdza strzeg\u0142a granic pa\u0144stwa ksi\u0105\u017c\u0105t niemodli\u0144skich, opolskich, pan\u00f3w Prudnika oraz rozwidlenia prastarych trak\u00f3w handlowych.<\/p>\n

Przy starym trakcie handlowym<\/strong><\/p>\n

Tu bowiem rozchodzi\u0142y si\u0119 dwie drogi z Wroc\u0142awia i Nysy. Pierwsza przekracza\u0142a rzek\u0119, wspina\u0142a si\u0119 obok zamku i prowadzi\u0142a w kierunku Prudnika, dalej Opawy i O\u0142omu\u0144ca. Drugi trakt skr\u0119ca\u0142 w lewo i prowadzi\u0142 do miasta \u015acinawy, a nast\u0119pnie dalej przez Bia\u0142\u0105 i G\u0142og\u00f3wek na wsch\u00f3d a\u017c do Krakowa.<\/p>\n

Nic dziwnego, \u017ce to strategiczne miejsce postanowiono wykorzysta\u0107 i zbudowa\u0107 tu zamek. Zreszt\u0105 okolice te z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 mo\u017cna uzna\u0107 na swoisty wczesno\u015bredniowieczny i \u015bredniowieczny \u201erejon umocniony\u201d, bo w niewielkiej od siebie odleg\u0142o\u015bci odnajdziemy pozosta\u0142o\u015bci nie tylko po zamku, ale te\u017c po trzech grodach. O tych ostatnich przyjdzie nam jeszcze napisa\u0107 w innej cz\u0119\u015bci naszej opowie\u015bci. Wr\u00f3\u0107my do zamku.<\/p>\n

\u00a0<\/strong>G\u00f3ra czerwonego zamku<\/strong><\/p>\n

Niemieckoj\u0119zyczny prudnicki badacz lokalnej historii Alfons Nowack pisze, \u017ce mieszka\u0144cy m\u00f3wili na ruiny zamku Schweinsburg, od nazwy wsi, na kt\u00f3rej terenie le\u017ca\u0142y \u2013 Schweinsdorf (Piorunkowice), Mauerberg (dos\u0142ownie: \u201emurowana g\u00f3ra\u201d) lub roten Hausberg (dos\u0142ownie: \u201eg\u00f3ra czerwonego domu\u201d), przy czym \u201eHaus\u201d, to dawne okre\u015blenie zamku. Mianem Hausberg oznaczano na przyk\u0142ad Zamkow\u0105 G\u00f3r\u0119 ko\u0142o Pokrzywnej. \u201eMury\u201d w nazwach wzi\u0119\u0142y si\u0119 oczywi\u015bcie od pozosta\u0142o\u015bci po zamku na szczycie wzniesienia, z kolei kolor odnosi\u0142 si\u0119 do czerwonych cegie\u0142, z kt\u00f3rych zbudowana by\u0142a twierdza. Tyle nazwy ludowe. W dawnych dokumentach zamek wyst\u0119puje pod nazw\u0105 s\u0105siedniej wsi: Greisau, Greysaw, Greisow, Grisow.<\/p>\n

Pok\u0142\u00f3cili si\u0119 o wsie<\/strong><\/p>\n

Nie wiadomo, kiedy dok\u0142adnie zbudowano zamek nad \u015acinaw\u0105 Niemodli\u0144sk\u0105. Wed\u0142ug Zbigniewa Bereszy\u0144skiego sta\u0142o si\u0119 to pod koniec XIII w., a wi\u0119c w okresie kolonizacji miejscowych teren\u00f3w. Trudno te\u017c powi\u0105za\u0107 akt powstania twierdzy z za\u0142o\u017ceniem s\u0105siednich miejscowo\u015bci. Alfons Nowack za\u0142o\u017cenie Gry\u017cowa (oraz Lubrzy, Czy\u017cowic i Pr\u0119\u017cyny) przypisuje \u015bl\u0105skiemu rycerzowi Janowi, synowi Soboty, a wi\u0119c jeszcze przed najazdem mongolskim w 1241 r.<\/p>\n

Od 1282-1287 toczy\u0142 si\u0119 sp\u00f3r mi\u0119dzy biskupem wroc\u0142awskim Tomaszem II a ksi\u0119ciem piastowskim Henrykiem IV Probusem, kt\u00f3ry przej\u0105\u0142 lub te\u017c odzyska\u0142 zagarni\u0119te wcze\u015bniej przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 wsie: \u015acinawa (Nyska), Lipowa i Gry\u017c\u00f3w (1284). Biskup na\u0142o\u017cy\u0142 na ksi\u0119cia kl\u0105tw\u0119, a ten zaj\u0105\u0142 biskupi\u0105 kasztelani\u0119 nysko-otmuchowsk\u0105, a nast\u0119pnie oblega\u0142 Racib\u00f3rz, gdzie schroni\u0142 si\u0119 Tomasz. Upokorzony biskup schyli\u0142 pokornie g\u0142ow\u0119 przed ksi\u0119ciem i ostatecznie dosz\u0142o do ugody. Ksi\u0105\u017c\u0119 okaza\u0142 wspania\u0142omy\u015blno\u015b\u0107, hojnie obdarowuj\u0105c biskupia w\u0142o\u015bciami, w tym wcze\u015bniej spornymi miejscowo\u015bciami. Henryk IV Probus nie jest postaci\u0105 znacz\u0105c\u0105 tylko regionalnie. Znajdziemy j\u0105 w \u201epoczcie kr\u00f3l\u00f3w i ksi\u0105\u017c\u0105t Polski\u201d. W szkole uczymy si\u0119, \u017ce Probus by\u0142 tym ksi\u0119ciem piastowskim, kt\u00f3ry podj\u0105\u0142 starania \u2013 ostatecznie nieudane \u2013 restytucji kr\u00f3lestwa polskiego pod swoim ber\u0142em. Gry\u017c\u00f3w pozosta\u0142 wi\u0119c cz\u0119\u015bci\u0105 ziemi nyskiej.<\/p>\n

W latach 1302-1319 w\u0142a\u015bcicielami Gry\u017cowa byli Stanceslaus i Jakobus. Synowie tego pierwszego, Werner i Piotr, zostali skazani na wygnanie z Gry\u017cowa, poniewa\u017c Piotr rani\u0142 szewca w Lipowej, a Werner, go zabi\u0142. Czy zamek m\u00f3g\u0142by by\u0107 w\u00f3wczas siedzib\u0105 tej rodziny? Bardzo w\u0105tpliwe. Po pierwsze teren zamku znajdowa\u0142 si\u0119 po drugiej stronie rzeki, a wi\u0119c poza granic\u0105 kasztelani nysko-otmuchowskiej. Po drugie ksi\u0105\u017c\u0119ce regalia w tamtym czasie nie pozwala\u0142y rycerzom na budow\u0119 zamk\u00f3w, by\u0142 to przywilej zastrze\u017cony w\u0142adcom. Rycerskie siedziby ogranicza\u0142y si\u0119 najcz\u0119\u015bciej do niewielkich grod\u00f3w z drewnian\u0105 lub kamienn\u0105 wie\u017c\u0105 otoczonych fos\u0105 (ich \u015bladem s\u0105 dzi\u015b grodziska sto\u017ckowe).<\/p>\n

Gdzie si\u0119ga\u0142y Morawy?<\/strong><\/p>\n

Co si\u0119 dzia\u0142o po drugiej stronie granicy – rzeki? W tym czasie okolice Prudnika by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 ksi\u0119stwa Miko\u0142aja I Opawskiego z rodu Przemy\u015blid\u00f3w, z kolei bardziej na wschodzie rz\u0105dzili ksi\u0105\u017c\u0119ta opolscy, a potem niemodli\u0144scy (miasteczko \u015acinawa Ma\u0142a nale\u017ca\u0142o do nich).<\/p>\n

Czy w\u0142adztwo morawskie si\u0119ga\u0142o w tym czasie a\u017c tak bardzo na p\u00f3\u0142noc, a\u017c po rzek\u0119 \u015acinaw\u0119? Wed\u0142ug Ksi\u0119gi uposa\u017ce\u0144 biskupstwa wroc\u0142awskiego (powsta\u0142a oko\u0142o 1303-1306), na jego terenie, w archidiakonacie opolskim, znajdowa\u0142y si\u0119 takie wsie jak: Szybowice, Rudziczka, Mieszkowice, Czy\u017cowice, Pr\u0119\u017cyna, Niemys\u0142owice, Laskowiec oraz Piorunkowice. Wszystkie wsie by\u0142y w dekanacie okre\u015blanym mianem \u201e\u015acinawa i Bia\u0142a\u201d (Stynaviam et Belam alias Czolz). W ksi\u0119dze tej nie znajdziemy za to Prudnika i szeregu innych wsi w okolicy tego miasta, poniewa\u017c znajdowa\u0142y si\u0119 one na terenie biskupstwa o\u0142omunieckiego (zmieni\u0142o si\u0119 do dopiero w 1629 r.!).<\/p>\n

Jakie w takim razie granice pierwotnie posiada\u0142 nowo za\u0142o\u017cony przez Rosenberg\u00f3w okr\u0119g prudnicki? Czy by\u0142y to tylko miejscowo\u015bci na po\u0142udnie od miasta, w dolinach rzeki Prudnik i Z\u0142otego Potoku oraz Lubrza? Zdaniem Macieja Wo\u017anego w sk\u0142ad okr\u0119gu prudnickiego wesz\u0142y r\u00f3wnie\u017c miejscowo\u015bci \u201ep\u00f3\u0142nocne\u201d i sta\u0142o si\u0119 to w czasie, kiedy okr\u0119g by\u0142 jeszcze cz\u0119\u015bci\u0105 Moraw (do 1337 r.).<\/p>\n

PRZECZYTAJ R\u00d3WNIE\u017b: Chcemy przywr\u00f3ci\u0107 temu miejscu pami\u0119\u0107<\/strong><\/span><\/a><\/p>\n

\u201eTereny ziemi prudnickiej we wczesnym \u015bredniowieczu stanowi\u0142y teren graniczny mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Czechami. Tereny obu tych pa\u0144stw oddziela\u0142a puszcza przecinaj\u0105ca p\u00f3\u017aniejsze tereny ziemi prudnickiej. Efektem tego by\u0142a przynale\u017cno\u015b\u0107 dw\u00f3ch prudnickich parafii: Szybowic i Rudziczki do biskupstwa wroc\u0142awskiego (archiprezbiteriat bialski), podczas gdy pozosta\u0142e parafie znajduj\u0105ce si\u0119 w ziemi prudnickiej podlega\u0142y biskupstwu o\u0142omunieckiemu. Oznacza to, \u017ce zar\u00f3wno Szybowice, jak i Rudziczka musia\u0142y zosta\u0107 w\u0142\u0105czone do pa\u0144stwa czeskiego dopiero po powstaniu na \u015al\u0105sku archiprezbiteriat\u00f3w, co mia\u0142o prawdopodobnie miejsce na pocz\u0105tku XIV w.\u201d \u2013 pisze Maciej Wo\u017any.<\/p>\n

Ku temu stwierdzeniu ci\u0105\u017cy fakt, \u017ce z Prudnikiem w tym pocz\u0105tkowym okresie zwi\u0105zany by\u0142 r\u00f3d Schnellewald\u00f3w z \u201ep\u00f3\u0142nocnych\u201d Szybowic. W dokumencie Henryka z Rosenberga z 1302 r. wspomniany jest niejaki Rudiger, kt\u00f3rego Chrz\u0105szcz uwa\u017ca\u0142a za za\u0142o\u017cyciela Rudziczki. Gdyby badacz prudnickiej historii mia\u0142 racj\u0119, to oznacza\u0142oby, \u017ce Rosenbergowie, w ramach pa\u0144stwa czeskiego i Moraw, prowadzili akcj\u0119 osadnicz\u0105 r\u00f3wnie\u017c na p\u00f3\u0142noc od Prudnika, najpewniej a\u017c do granic wcze\u015bniej za\u0142o\u017conych wsi, w tym Gry\u017cowa. Niemal na pewno wiemy, \u017ce by\u0142a to akcja wt\u00f3rna, poniewa\u017c cz\u0119\u015b\u0107 osad istnia\u0142a tu wcze\u015bniej i by\u0142a zamieszkana przez s\u0142owia\u0144skich autochton\u00f3w, o czym maj\u0105 \u015bwiadczy\u0107 nazwy miejscowo\u015bci. Tak\u0105 pierwotnie s\u0142owia\u0144sk\u0105 osad\u0105 mia\u0142y by\u0107 mi\u0119dzy innymi Piorunkowice wzmiankowane na pocz\u0105tku XIV w., jako Perunchovitz.<\/p>\n

Kupi\u0142 Prudnik z…<\/strong><\/p>\n

W 1337 r. ksi\u0105\u017c\u0119 niemodli\u0144ski kupi\u0142 od czeskiego kr\u00f3la okr\u0119g prudnicki, od\u0142\u0105czaj\u0105c go tym samym od Moraw (sam ksi\u0105\u017c\u0119 by\u0142 lennikiem czeskim). Nie wiemy jednak, jakie dok\u0142adnie miejscowo\u015bci wchodzi\u0142y w tym konkretnym momencie w sk\u0142ad Weichbildu z siedzib\u0105 w Prudniku.<\/p>\n

W 1358 r. ksi\u0105\u017c\u0119 niemodli\u0144ski Bolko, wysuwaj\u0105c w stosunku do biskupa Przec\u0142awa z Pogorzeli roszczenia do wsi Lipowa, W\u0119\u017ca i Gry\u017c\u00f3w utrzymywa\u0142, \u017ce miejscowo\u015bci te by\u0142y przekazane jego rodzinie w lenno przez czeskich kr\u00f3l\u00f3w i nale\u017ca\u0142y do \u201ezamku w Gry\u017cowie\u201d. Biskup z \u0142atwo\u015bci\u0105 udowodni\u0142, \u017ce sporne miejscowo\u015bci by\u0142y w\u0142asno\u015bci\u0105 biskup\u00f3w wroc\u0142awskich. By\u0107 mo\u017ce dowody ksi\u0119cia s\u0105 \u015bladem tego, \u017ce faktycznie gry\u017cowski zamek by\u0142 w pocz\u0105tkowym okresie istnienia cz\u0119\u015bci\u0105 w\u0142adztwa kr\u00f3l\u00f3w czeskich. Poniewa\u017c nie dowiedziono, \u017ce zamek zwi\u0105zany by\u0142 z trzema wspominanymi miejscowo\u015bci, oznacza to, \u017ce twierdza powsta\u0142a po drugiej stronie granicy i nie ma zwi\u0105zk\u00f3w z ziemi\u0105 biskup\u00f3w wroc\u0142awskich. Znamienne jest r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce ksi\u0105\u017c\u0119 nie posiada\u0142 jakich\u015b \u017celaznych dowod\u00f3w na to, jakie wsie podlega\u0142y kasztelanii gry\u017cowskiej, a przecie\u017c nie chodzi\u0142o o jakie\u015b odleg\u0142e czasy. To by znaczy\u0142o, \u017ce zamek nie powsta\u0142 z inicjatywy ksi\u0105\u017c\u0105t linii opolskiej i niemodli\u0144skiej. Rok 1358 r. jest pierwsz\u0105 bezpo\u015bredni\u0105 wzmiank\u0105 o zamku Mauerberg.<\/p>\n

Zbigniew Bereszy\u0144ski wspomina o dokumencie ksi\u0119cia niemodli\u0144skiego Boles\u0142awa I Pierworodnego z 26 lutego 1337 r., w kt\u00f3rym wymieniony jest \u015bwiadek \u201ewierny [poddany] ksi\u0105\u017c\u0119cy Jenchin, kasztelan gry\u017cowski\u201d.<\/p>\n

Zamek m\u00f3g\u0142 te\u017c powsta\u0107 w ramach znacznie wcze\u015bniejszej akcji kolonizacyjnej si\u0119gaj\u0105cej 1. po\u0142owy XIII w. i to w czasie, kiedy granica na \u015acinawie nie by\u0142a jeszcze ustalona. \u00d3wczesny gr\u00f3d ksi\u0105\u017c\u0119cy (dopiero p\u00f3\u017aniej przekszta\u0142cony w zamek) spe\u0142nia\u0142aby w\u00f3wczas nie tylko rol\u0119 miejsca kontroluj\u0105cego ruch na trakach handlowych, ale i mia\u0142aby charakter symbolu feudalnej w\u0142adzy zwierzchniej wobec najbli\u017cszych okolic. W tym wypadku jej ekspozycja w kierunku miejscowo\u015bci ziemi nyskiej by\u0142aby uzasadniona i to te\u017c t\u0142umaczy\u0142oby nazywanie zamku gry\u017cowskim.<\/p>\n

I templariusze<\/strong><\/p>\n

Te dywagacje s\u0105 o tyle istotne, \u017ce analizuj\u0105c dawne granice staramy si\u0119 okre\u015bli\u0107 przyczyn\u0119 zbudowana zamku Mauerberg.<\/p>\n

Czy twierdza mog\u0142a powsta\u0107 w okresie zatarg\u00f3w ksi\u0119cia Henryka z biskupem Tomaszem? Mo\u017cliwe. Ksi\u0105\u017c\u0119, buduj\u0105c zamek m\u00f3g\u0142 chcie\u0107 utrwali\u0107 swoje w\u0142adztwo na spornym terenie.<\/p>\n

O wiele bardziej atrakcyjna wersja wydarze\u0144 kaza\u0142aby s\u0105dzi\u0107, \u017ce zamek powsta\u0142 na najdalszej, p\u00f3\u0142nocnej rubie\u017cy nowego tworz\u0105cego si\u0119 okr\u0119gu prudnickiego, a zarazem Moraw.<\/p>\n

Ostatnie rozwi\u0105zanie ka\u017ce domniemywa\u0107 o bli\u017cej nieokre\u015blonej reformie administracyjnej w ksi\u0119stwie niemodli\u0144skim lub opolskim (ju\u017c po przy\u0142\u0105czeniu Prudnika do \u015al\u0105ska), w wyniku kt\u00f3rej wsie \u201ep\u00f3\u0142nocne\u201d (m.in. Szybowice, Mieszkowice, Rudziczka, Piorunkowice, Czy\u017cowice) przy\u0142\u0105czono do okr\u0119gu prudnickiego.<\/p>\n

Na koniec wspomnijmy o po\u017c\u0105danym przez poszukiwaczy niecodziennych historii przekazie Zimmermanna z 1784 r., kt\u00f3ry napisa\u0142, \u017ce wed\u0142ug legend zamki w Prudniku i Piorunkowicach zbudowali templariusze i \u017ce obie ruiny s\u0105 do siebie podobne.<\/p>\n

Jaka wersja jest prawdziwa? Nie mam dla czytelnika jednoznacznej odpowiedzi. O tym, co si\u0119 p\u00f3\u017aniej dzia\u0142o z zamkiem Mauerberg napisz\u0119 w kolejnej cz\u0119\u015bci cyklu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ruiny zamku Mauerberg ko\u0142o Piorunkowic kryj\u0105 wiele tajemnic. Jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych jest to, kto i kiedy zbudowa\u0142 \u015bredniowieczn\u0105 twierdz\u0119. Mury gry\u017cowskiego zamku musia\u0142y robi\u0107 wra\u017cenie na podr\u00f3\u017cnych zmierzaj\u0105cych z Nysy w kierunku Prudnika i dalej Opawy. Wznosz\u0105ca si\u0119 nad grz\u0105sk\u0105 dolin\u0105 \u015acinawy Niemodli\u0144skiej twierdza strzeg\u0142a granic pa\u0144stwa ksi\u0105\u017c\u0105t niemodli\u0144skich, opolskich, pan\u00f3w Prudnika oraz rozwidlenia prastarych […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"tdm_status":"","tdm_grid_status":""},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/anekstp.webd.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10768"}],"collection":[{"href":"https:\/\/anekstp.webd.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/anekstp.webd.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/anekstp.webd.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/anekstp.webd.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10768"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/anekstp.webd.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10768\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/anekstp.webd.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10768"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/anekstp.webd.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10768"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/anekstp.webd.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10768"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}